Dementie bij honden: als je hond ’s nachts in de hoek staat

Het is kwart over drie. Je hoort nagels op de vloer, heen en weer, heen en weer. Beneden staat je hond met zijn neus tegen de muur naast de deur. Niet tegen de deur, tegen de muur ernaast. Als je het licht aandoet kijkt hij om, alsof hij zelf niet weet hoe hij daar terechtkwam.

Zo begint het vaak. Niet met één groot moment, maar met een reeks kleine dingen die je wegwuift omdat hij nu eenmaal twaalf is. Hij slaapt overdag meer. Hij vergeet dat hij buiten moet plassen. Hij groet je niet meer bij de deur. “Hij wordt oud”, zegt iedereen. Soms klopt dat. Maar vaak is het dementie bij honden, en dat is iets anders dan oud worden.

Dierenartsen noemen het cognitieve disfunctie (CDS of CCD). In de hersenen gebeurt iets wat sterk lijkt op alzheimer bij mensen: eiwitophopingen, minder zenuwcellen, minder signaalstoffen. Het is geen stempel en geen eindpunt. Het is een diagnose waar je iets mee kunt, als iemand hem op tijd stelt.

Bijna niemand krijgt de diagnose

Dat laatste is precies het probleem. In een Australische enquête onder 497 oudere honden vielen er op basis van hun gedrag 14,2 procent in de categorie dementie. Bij de dierenarts had 1,9 procent die diagnose gekregen (Salvin, 2010). Ruwweg zeven op de acht honden met de signalen liepen dus rond zonder dat iemand het woord had uitgesproken.

Dat komt niet doordat dierenartsen het niet weten. Het komt doordat de signalen thuis gebeuren, vaak ’s nachts, en het spreekuur overdag is. Een hond die op de behandeltafel alert rondkijkt, laat niet zien dat hij om drie uur ’s nachts de weg kwijt is. En baasjes noemen het niet, omdat ze het normaal vinden. Het gesprek begint pas als jij het begint.

Hoe vaak het voorkomt, per leeftijd

De bekendste telling komt uit een Amerikaanse studie onder 180 honden van 11 tot 16 jaar (Neilson e.a., 2001). De onderzoekers keken naar vier dingen: oriëntatie in huis en tuin, contact, zindelijkheid en het slaap-waakritme.

Een groot recenter cohort bevestigt het beeld. In het Dog Aging Project, met ruim 15.000 Amerikaanse honden, stegen de odds op dementie met 52 procent per extra levensjaar. Honden die niet actief waren, hadden bij dezelfde leeftijd en gezondheid 6,47 keer zo hoge odds als heel actieve honden (Yarborough e.a., 2022). Let op wat dat niet bewijst: een hond die al wat verward is, gaat ook minder bewegen. Beweging kan beschermen, maar het cijfer zegt niet welke kant de oorzaak op werkt.

Zes dingen die veranderen

Dierenartsen gebruiken het ezelsbruggetje DISHAA (AAHA-richtlijn). Vertaald naar wat je thuis ziet:

1. Verdwalen in eigen huis. Aan de verkeerde kant van een deur staan wachten, vastlopen achter de bank, naar een muur staren.
2. Ander contact. Hij komt je niet meer begroeten, of hij plakt juist aan je en volgt je naar de wc.
3. Slaap die omdraait. Overdag lange dutten, ’s nachts ijsberen, hijgen of blaffen naar niets.
4. Vergeten wat hij kon. Plassen binnen terwijl hij net buiten was, niet meer reageren op zijn naam of op “zit”.
5. Andere activiteit. Minder spelen, of juist doelloos rondjes lopen en likken aan de vloer.
6. Meer angst. Schrikken van geluiden die hem nooit iets deden, niet meer alleen kunnen blijven.

Punt 3 is voor veel mensen het zwaarst, want dan slaapt het hele huis slecht. Zo ziet het verschil eruit over een etmaal:

Een grote analyse van ruim 10.000 oudere honden uit hetzelfde Dog Aging Project, gepubliceerd in januari 2026, liet zien dat honden met dementie niet alleen vergeetachtiger zijn. Ze slapen overdag meer, laten minder aangeleerd gedrag zien, hebben vaker scheidingsangst en reageren anders op nieuwe dingen (Fisher e.a., GeroScience, gedeeld via GeroScience op X). Het gedrag verandert breder dan het geheugen alleen.

Is het dementie, of iets dat erop lijkt?

Hier gaat het vaak mis, en daarom is zelf de conclusie trekken geen goed idee. Bijna elk signaal hierboven heeft ook een lichamelijke oorzaak die beter te behandelen is.

De dierenarts stelt dementie dus vast door eerst al het andere uit te sluiten: lichamelijk onderzoek, bloed, urine, soms een scan. Heeft je hond pijn aan zijn gewrichten, lees dan ook de gids over artrose hond supplement: pijn en dementie lopen bij oude honden vaak door elkaar, en pijn is het eerste wat je wilt uitsluiten.

Een lijst die je meeneemt naar het spreekuur

Dit is geen test en geen diagnose. Het is een geheugensteun, gebaseerd op de zes DISHAA-groepen. Vink aan wat je de afgelopen twee weken zag en hoe vaak. Onderaan komt een overzicht dat je kunt kopiëren, printen of aan de dierenarts laten zien.

Een nieuw signaal uit juni: kortere pasjes

Onderzoekers van North Carolina State University maten bij oudere honden de paslengte van de voorpoten, gecorrigeerd voor hun hoogte. Die pas werd korter met de leeftijd, en hoe korter, hoe hoger de dementiescore. Dat verband bleef staan toen ze rekening hielden met leeftijd en pijn (Frontiers in Veterinary Science, 25 juni 2026, persbericht NC State).

Het is één studie en geen thuistest. Maar het is wel iets wat je kunt vastleggen: een filmpje van je hond die over een rechte gang loopt, nu en over drie maanden, zegt meer dan “ik vind dat hij anders loopt”.

Wat de dierenarts kan voorschrijven

Genezen kan niet. Afremmen en de nachten rustiger maken lukt bij een deel van de honden wel.

• Dieet met MCT-vetten. Purina NeuroCare bevat middellange vetzuren die de hersenen als brandstof kunnen gebruiken. In een geblindeerde proef met 87 honden verbeterden bij de 6,5-procentvariant na 90 dagen alle zes DISHAA-groepen (Pan e.a., 2018). Kanttekening: vier van de auteurs werken voor Purina. Volgens de studie deden zij niet mee aan de werving, de loting en de analyse, maar een herhaling door een onafhankelijke groep zou het resultaat sterker maken.
• Selegiline (Selgian). De fabrikant Ceva brengt het in Nederland op de markt voor cognitieve disfunctie bij honden (Ceva). Het werkt bij een deel van de honden, niet bij allemaal.
• Propentofylline (Vivitonin). Verbetert de doorbloeding van de hersenen. Het is in een deel van Europa toegelaten, onder meer in Ierland (EU-register). Vraag je dierenarts of het hier leverbaar is.
• Iets voor de nacht. Soms schrijft de dierenarts een middel voor de slaap voor. Geef zelf niets uit je eigen medicijnkastje.

Nieuw, maar nog niet te koop: een donepezil-injectie die een maand werkt, het middel dat mensen met alzheimer als pil krijgen. In een proef met 32 honden scoorde de hoge dosis na 14 en 28 dagen beter op drie gedragsschalen (Frontiers, december 2025). Een kleine groep en een korte proef, dus nog geen spreekuurwerk.

Pruikzwam klinkt logisch, maar is bij honden nooit getest

Deze site gaat over paddenstoelen, dus deze vraag komt altijd: helpt lion’s mane (pruikzwam)? De theorie is mooi. Pruikzwam stimuleert in het lab de aanmaak van zenuwgroeifactor (NGF), en een ontregelde NGF-huishouding in verouderende hersenen speelt een rol bij geheugenverlies (JAVMA, 2026). Bij mensen is er één kleine proef: 30 Japanse vijftigplussers met lichte geheugenklachten scoorden na 16 weken pruikzwam beter dan met een nepmiddel, en dat voordeel verdween weer na het stoppen (Mori e.a., 2009). De onderzoekers werkten voor een paddenstoelenkweker.

Maar een proef bij honden met dementie bestaat niet. Niet klein, niet groot: wie in de medische database PubMed zoekt op pruikzwam en honden, vindt drie studies: een kleine naar angst, een naar darmbacteriën en een naar tumorcellen in het lab. Geen enkele naar dementie (zoekopdracht PubMed). Wie pruikzwam voor honden verkoopt als “brein-support”, verkoopt een hypothese.

En dat geldt ook voor ons eigen kamp. De winkel achter deze site, mycohond.nl, verkoopt een vloeibare mix waar pruikzwam in zit (Hifas Immune Pet). Die verkopen we voor de weerstand, niet voor het geheugen, en zo hoort het ook te blijven. Wil je het toch proberen, zeg het dan tegen je dierenarts, en laat het nooit in de plaats komen van het dieet of de medicijnen hierboven. Wat wel onderzocht is bij paddenstoelen, staat in de gids over turkey tail hond en reishi hond. De rest van wat je over paddenstoelen voor honden moet weten, staat op de voorpagina.

Wat thuis wel verschil maakt

• Houd het huis hetzelfde. Geen meubels verschuiven, voerbak en mand op hun vaste plek.
• Een nachtlampje in de gang. Een hond die slecht ziet en in de war is, vindt de weg beter in schemer dan in het donker.
• Kort en vaak. Drie korte snuffelrondjes zijn beter dan één lange wandeling. Snuffelen is hersenwerk.
• Voer uit een puzzel of snuffelmat. Een paar minuten zoeken per maaltijd houdt hem bezig zonder hem te vermoeien.
• Vaker naar buiten. Zeker voor het slapengaan en meteen na het wakker worden.
• Oefen oude trucjes. Niet om iets nieuws te leren, maar om wat hij kan vast te houden.

Zet vannacht je telefoon op de gang

Leg je telefoon op een kast in de gang of de kamer waar hij slaapt, zet hem op filmen of op een bewegingsapp en laat hem een uur filmen tussen twee en vier. Eén nacht is genoeg om te zien of je het je verbeeldt. Drie nachten laten een patroon zien. Neem de filmpjes en de lijst hierboven mee naar het spreekuur, dan praat de dierenarts over wat er echt gebeurt, en niet over hoe je hond zich op de behandeltafel gedraagt.

Een bloedtest voor hondendementie komt eraan, maar nog niet op het spreekuur

Onderzoekers werken aan een stappenplan om dementie bij honden in fases vast te stellen, waarover de Amerikaanse dierenartsenvereniging AVMA berichtte. Daarnaast meten ze een eiwit in het bloed, neurofilament light. In de donepezilproef hierboven was dat een van de uitkomsten (Frontiers, december 2025). Zodra zo’n bloedwaarde bij een gewoon lab te bestellen is, verschuift de diagnose van “we sluiten alles uit” naar “we meten het”. Tot dat moment blijft jouw logboek het beste meetinstrument dat de dierenarts heeft.