Hond paddenstoel gegeten? Bel meteen, ook als hij vrolijk is

In september 2026 meldden mensen 3.061 keer een groene knolamaniet op waarneming.nl. In de vijf septembers daarvoor was het hoogste aantal 534. De gevaarlijkste paddenstoel van Nederland werd dit jaar vroeg en vaak gemeld. En juist deze soort geeft je hond pas na uren klachten, als het gif al in de lever zit.

Heeft je hond een paddenstoel gegeten? Meestal loopt het goed af. Het Noorse gifcentrum keek terug op 421 honden die een paddenstoel aten die daarna door een kenner werd herkend: bij 45 procent was hij niet giftig, en 98,6 procent van de honden overleefde (Seljetun en Kragstad, 2023). Maar welke hond bij die kleine rest hoort, zie je in het begin niet. Daarom bel je bij elke paddenstoel meteen de dierenarts. Hieronder staat wat je tijdens dat telefoontje bij de hand wilt hebben, welke soorten nu staan en hoe lang het per gif duurt voordat je iets merkt.

Je hond at net iets? Bel, en vul dit in terwijl je wacht

De dierenarts vraagt aan de telefoon steeds hetzelfde: hoe laat, hoeveel, waar, hoe zwaar is hij en wat zie je nu. Dit briefje zet dat op een rij, met de tijden erbij. Stuur het naar de praktijk, laat het zien aan de balie of print het.

Dit jaar kwam de meldpiek een maand eerder

Paddenstoelen komen op als het nat en koel wordt, en dat moment schuift elk jaar. Daarom hebben we op 15 oktober 2026 alle meldingen van zes giftige soorten op waarneming.nl geteld, per maand, van januari 2021 tot en met 15 oktober 2026. Kies hieronder een soort. In plaats van de vezelkoppen, een groep van veel soorten, staat de giftige weidetrechterzwam erin: die heeft hetzelfde gif en wordt als één soort gemeld.

In een gewoon jaar valt de piek in oktober. Van de meldingen van de groene knolamaniet kwam van 2021 tot en met 2025 84 procent uit september, oktober en november. Dit jaar lag de meldpiek tot nu toe (15 oktober) al in september: 3.061 meldingen, tegen 294 in een gewone september. De panteramaniet deed hetzelfde, met 3.753 meldingen in september.

Een kanttekening bij onze eigen telling. Meer meldingen betekent niet alleen meer paddenstoelen. Er lopen ook meer mensen met een herkenningsapp door het bos, en toen waarneming.nl in 2021 een record aan groene knolamanieten telde, wezen mycologen daar al op (Radar). Toch is de sprong dit jaar groot. In heel 2025 kwamen 3.631 meldingen binnen, in september 2026 alleen al 3.061. In een steekproef van 1.000 meldingen uit die maand kwamen ze van 717 verschillende mensen, op 551 verschillende plekken. Het is dus geen handvol fanatieke zoekers.

Zes soorten die je moet kennen

De tekeningen hieronder laten zien waar je op let. Tik op een soort om het kenmerk te zien. Maar aan de hand van een tekening een paddenstoel op naam brengen is gevaarlijk, ook voor mensen die het vaker doen. Gebruik ze om te weten wat je zoekt, niet om te besluiten dat het wel meevalt.

De knolamanieten: het gif dat wacht

De groene knolamaniet heeft een olijfgroene tot gelige hoed, witte plaatjes, een ring om de steel en onderaan een knol in een vliezig zakje. Je vindt hem vooral onder eiken en beuken. Zijn witte familielid, de kleverige knolamaniet, heeft hetzelfde gif. Die is zeldzaam: 26 meldingen in vijf jaar.

Het gif heet amatoxine. Het legt de eiwitaanmaak in lever- en niercellen stil (Merck Veterinary Manual). Het verloop, bij mens en dier hetzelfde, heeft drie fases: eerst niets, dan na zes tot 24 uur heftig braken en diarree, daarna een periode waarin je hond opknapt terwijl de lever intussen kapotgaat (Santi e.a.). Volgens de Merck-handleiding overlijdt meer dan de helft van de dieren die het binnenkrijgt, soms pas na een week of twee.

Hoe dat er bij honden uitziet, staat in een Amerikaanse studie van 59 honden met een bevestigde amatoxinevergiftiging. Dertien overleefden het. 36 van de 59 waren jonger dan een jaar. En de onderzoekers schrijven erbij dat je het eten zelf zelden ziet gebeuren (Kaae e.a., 2021). Hoe eerder de behandeling begint, hoe beter de kans.

Het bundelmosklokje: klein, bruin en net zo erg

Een klein bruin paddenstoeltje met een ringetje, in groepjes op dood hout en boomstronken. Het lijkt op het eetbare stobbezwammetje en bevat hetzelfde amatoxine als de knolamaniet. Het verraderlijke: het ziet er totaal onschuldig uit. Op waarneming.nl komt hij in een gewone oktober maar zo’n 23 keer voorbij. Dat lage getal zegt weinig over hoeveel er staan. Een bruin paddenstoeltje op een stronk valt bijna niemand op.

Vliegenzwam en panteramaniet: een hond die wankelt

De vliegenzwam kent iedereen: rood met witte stippen. Van de zes soorten die we telden, wordt hij verreweg het vaakst gemeld. Zijn bruine neef, de panteramaniet, heeft een bruine hoed met witte stippen en is sterker. Het gif, ibotenzuur en muscimol, werkt op de hersenen. Binnen een kwartier tot twee uur ziet je hond eruit alsof hij dronken is: wankelen, suf, trillen, soms opgewonden en in het ergste geval aanvallen (NAMA). Bij een hond in de Verenigde Staten liep een vliegenzwamvergiftiging zelfs dodelijk af (Romano e.a., 2019).

Vezelkoppen: kwijlen binnen een half uur

Kleine, bruine tot beige paddenstoelen met een hoed die vaak inscheurt, in gazons, parken en bermen onder bomen. Ze bevatten muscarine, en honden zijn daar extra gevoelig voor. In grasvelden staat ook de giftige weidetrechterzwam, een klein wit trechtertje met hetzelfde gif (NAMA). Binnen een kwartier tot een half uur: veel kwijlen, tranende ogen, braken, diarree en een trage hartslag. De dierenarts heeft er een tegengif voor, atropine (dvm360). Dat tegengif helpt juist niet bij de vliegenzwam, en dat is een van de redenen dat de dierenarts wil weten wat je hond at.

Deze zes zijn niet de hele lijst

De zes hierboven zijn de soorten waar je het vaakst over leest, geen volledige lijst. Het NVIC en de Nederlandse Mycologische Vereniging noemen negen dodelijk giftige soorten in Nederland, waaronder ook de fraaie gifgordijnzwam en de kastanjeparasolzwam, die algemeen voorkomt (Coolia, 2021). Daarnaast zijn er veel soorten die braken en diarree geven. Jij en ik kunnen niet zien welke paddenstoel in welke groep valt. Behandel daarom elke paddenstoel uit het wild als giftig, tot de dierenarts of een kenner iets anders zegt (Veterinary Medicine, 2007).

De zwarte amaniet: giftigheid onbekend, dus blijf eraf

De zwarte amaniet lijkt op een vliegenzwam, maar dan met een grijszwarte hoed vol grijze vlokken en crèmekleurige plaatjes met een roze zweem (Kijk op Exoten, 2014). Volgens Naturalis ruikt hij naar natte rubberen handschoenen. In Nederland is hij pas sinds 2000 bekend. Anders dan de meeste amanieten leeft hij niet samen met een vaste boom. Je vindt hem bij essen en paardenkastanjes, onder taxus en soms op plekken zonder één boom in de buurt. Dat zijn precies de bermen en parkjes waar je met de hond loopt.

Of hij giftig is, is niet bekend. We vonden geen onderzoek naar zijn gif en geen melding van een ziek dier of een zieke mens. Dat maakt hem niet veilig. Hij hoort bij dezelfde familie als de groene knolamaniet, en daar zitten de dodelijkste paddenstoelen van Nederland in. Behandel hem dus als elke amaniet: heeft je hond ervan gegeten, bel dan meteen de dierenarts.

Staat hij dit najaar opeens overal? Dat zien we niet terug in de cijfers. In GBIF, waar ook de meldingen van waarneming.nl in terechtkomen, staan 98 Nederlandse vondsten, vooral in Gelderland (34), Overijssel (33) en Zuid-Holland (24). Vorig jaar waren het er 13, het hoogste aantal tot nu toe. Dit jaar staan er 4, alle vier in oktober. Die telling loopt wel achter, want meldingen komen met vertraging bij GBIF binnen. Over het seizoen is geen twijfel: 69 van de 98 vondsten vielen in oktober en november.

De stinkzwam: zelf niet giftig, het witte ei wel een risico

De grote stinkzwam ruik je eerder dan je hem ziet. Het groenzwarte slijm op de hoed geeft een aasgeur af, vooral van zwavelstoffen als dimethyltrisulfide, en die lokt vliegen die op rottend vlees afkomen (ACEP Toxicology, 2023). Een hondenneus trekt er net zo hard naartoe. Zoek je op “stinkzwam hond”, dan vind je vooral forumvragen van baasjes van wie de hond er een opat of zich erin rolde.

De volgroeide zwam is het kleinste probleem. Stinkzwammen gelden niet als giftig, er is geen dode mens bekend, en dierenartsen melden vooral honden met een van streek geraakte maag (ACEP). Een beschreven vergiftiging van een hond vonden we niet. In de Noorse studie naar 421 honden komt de stinkzwam niet voor. Wel kregen 43 van de 189 honden die een niet-giftige paddenstoel aten toch braken of diarree, meestal na één hap (Seljetun en Kragstad, 2023). Reken bij een stinkzwam dus op een vieze maag en geen levergif.

Het risico zit in het begin. Een stinkzwam groeit uit een wit ei van 3 tot 6 cm dat half in de grond ligt: het heksenei (MushroomExpert). Een jonge groene knolamaniet komt ook als een wit ei uit de grond, in een omhulsel dat later de beurs om zijn voet wordt (Wikipedia). Van buiten zie jij het verschil niet zeker, je hond al helemaal niet. Doorsnijden wel.

Gelei rond een witte kern met een donkergroene laag eromheen is een heksenei. Zie je binnenin al een hoedje, plaatjes of een steeltje, dan is het een jonge paddenstoel en mogelijk een knolamaniet (Forager Chef). Heeft je hond een wit ei gegeten en kun je dat niet controleren, bel dan meteen. Bij een knolamaniet wacht je niet tot hij ziek wordt, zie de tijdlijn hieronder. Ligt er nog een ei, snijd het door en neem beide helften mee in een bakje.

Dit is ook precies het seizoen. In GBIF staan 20.478 Nederlandse meldingen van de grote stinkzwam. Bijna zes op de tien (12.041) vallen in oktober en november, en ook in december zijn het er nog 807. Een trend per jaar lezen we er niet uit: meldingen van 2025 en 2026 zijn nog lang niet allemaal bij GBIF binnen. Hij groeit graag op houtsnippers en bladmulch (ACEP), dus vaak gewoon in de border van je eigen tuin. Ruik je die aaslucht, loop dan even met handschoenen langs de borders en haal de eieren weg voordat de hond ze vindt.

Hoe laat is het nu? De tijdlijn per gif

Sleep het bolletje naar het aantal uren sinds je hond iets at. Heb je het briefje hierboven ingevuld, dan zet de knop daar de tijdlijn op het juiste uur. Je ziet welke gifgroepen tegen dat moment meestal al klachten geven, en welke nog kunnen komen.

Geen klachten na twee uur sluit een giftige paddenstoel niet uit. Bel ook dan de dierenarts. Bij de knolamaniet zegt een vrolijke hond in de eerste uren helemaal niets: een veterinaire toxicologiebrief noemt voor amatoxine tien tot twaalf uur als gebruikelijke tijd tot de eerste klachten (Veterinary Medicine, 2007).

Hoe verraderlijk dat verloop is, beschreef een eigenaar in Schiedam begin oktober. Haar pup van tien maanden braakte ’s avonds en de dag erna, kreeg diarree en leek daarna opgeknapt. Een dag later lag er bloed in de gang, trilde ze en bleek haar lever beschadigd. Ze overleed (Hart van Nederland). De eigenaar denkt aan een paddenstoel. Vastgesteld is dat niet. In Schiedam zijn sinds eind september zes honden overleden, er loopt pathologisch en toxicologisch onderzoek, en paddenstoelkenners van de Nederlandse Mycologische Vereniging herkennen het materiaal op de foto’s van de gemeente niet direct als paddenstoel (Rodi). Lees het als voorbeeld van het patroon, niet als bewijs voor de oorzaak.

Knapt je hond op na een dag braken, laat dan toch zijn bloed nakijken. Wat de dierenarts daar meet, staat bij leverwaarden hond.

Wachten tot hij ziek wordt, is bij knolamanieten precies verkeerd

Het klinkt logisch: je hond is vrolijk, dus je kijkt het even aan. Maar ook bij gif dat sneller werkt, kunnen klachten pas na uren beginnen; de tijdlijn hierboven loopt voor vliegenzwam en panteramaniet tot twaalf uur. En bij de knolamaniet ben je dan de tijd kwijt waarin de dierenarts het gif nog uit de maag kan halen. Dat gif wordt snel opgenomen. Braken opwekken heeft na ongeveer vier uur waarschijnlijk geen zin meer, en het mag alleen bij een hond die nog geen klachten heeft (Veterinary Medicine, 2007). Daarom: bel meteen, ook als je hond nergens last van heeft.

Wat je wél doet:

1. Pak af wat er nog in zijn bek zit en houd hem weg van de plek.
2. Bel je dierenarts of de spoedpost. Zeg hoe laat het was en hoeveel je denkt dat hij at. Je dierenarts kan overleggen met het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum, dat sinds 2017 dag en nacht gespecialiseerde dierenartsen kan inschakelen (NVIC). Discus zegt het kort: ga bij een paddenstoel altijd naar de dierenarts.
3. Neem een paddenstoel van dezelfde plek mee, met de voet erbij, want daar zitten de knol en de ring. In een papieren zakje, niet in plastic, want dan wordt het een papje (Veterinary Medicine, 2007). Bewaar ook wat er nog in zijn bek zat of in zijn braaksel, ook als het gekauwd is (PetMD). Kun je niets meenemen, maak dan foto’s van boven, onder en opzij.
4. Laat hem niet zelf braken. Geen zout, geen zeepsop. In een Nederlands dierenartsenvakblad staan twee honden beschreven die overleden nadat ze zout kregen om te braken (MC voor Dieren), en ongeveer vier gram zout per kilo lichaamsgewicht kan al dodelijk zijn (Merck Veterinary Manual). De dierenarts geeft een injectie die veilig en snel werkt.

Bijna alle honden overleven het, en toch bel je

Deze pagina kan de indruk geven dat elke paddenstoel een ramp is. Dat klopt niet. In de Noorse groep van 421 honden werd ongeveer 64 procent thuis opgevangen en 33 procent in een kliniek behandeld. De honden die overleden, hadden onder meer een vliegenzwam, een kleverige knolamaniet, een fraaie gifgordijnzwam of een giftige weidetrechterzwam gegeten (Seljetun en Kragstad, 2023). Let wel: dat zijn honden waarvoor het gifcentrum werd gebeld en waarvan de paddenstoel herkend kon worden, geen doorsnee van alle honden. In Nederland krijgt het NVIC gemiddeld zo’n 70 meldingen per jaar over dieren die met een paddenstoel in aanraking kwamen, vooral honden, tegen 180 over mensen. De auteurs die dat op een rij zetten, schrijven erbij dat ernstige paddenstoelvergiftigingen ook in het hoogseizoen beperkt blijven (Coolia, 2021). Wie elke herfst paniek leest, gaat de waarschuwing op den duur negeren, en dat is gevaarlijker dan een lijst die te weinig zegt.

Maar de verhouding is scheef. Een onnodig telefoontje kost je vijf minuten. Een gemiste knolamaniet kost je hond zijn lever. En het advies “neem de paddenstoel mee” dat overal staat, ook hier, is in de praktijk lastiger dan het klinkt: vaak weet je niet wat hij precies at. Dan is een foto van alles wat op die plek groeit het beste wat je hebt.

Ook onze eigen hoek verdient een kanttekening. Deze site schrijft positief over paddenstoelen als aanvulling, zoals turkey tail hond en reishi hond. Dat gaat over gedroogde, gecontroleerde producten, niet over wat je hond onder een eik vindt. Of je hond een champignon uit de winkel mag, staat op de pagina mag een hond champignons. Daar beslist vooral het etiket: op 92 van de 116 etiketten van bereide champignonproducten die we op 18 oktober 2026 in Open Food Facts lazen, stond ui, knoflook of een verwant als prei of bieslook. Meer over paddenstoelen voor honden vind je op de voorpagina.

Voor je volgende boswandeling

Zet het spoednummer van je dierenarts in je telefoon, onder een naam die je om zeven uur ’s ochtends terugvindt. Zoek op welke spoedpost in jouw regio ’s nachts en in het weekend open is. En stop een papieren boterhamzakje in de jaszak die je in het bos draagt. Het kost niks en je hebt het precies op het moment dat je geen tijd hebt om te zoeken.

Onder dezelfde eiken liggen nu ook eikels. Of die kwaad kunnen, lees je bij eikels giftig voor hond.

In november zakt het hard

In een gewoon jaar zakt het aantal meldingen van de groene knolamaniet in november naar ongeveer een tiende van oktober: 269 tegen 2.542. In december is het vrijwel voorbij. Tot die tijd geldt: hoe natter het weer, hoe meer er staat. Een warme, natte week in oktober is de week waarin je je hond het kortst aan de lijn houdt bij de voet van eiken en beuken.